Öz
Amaç
Bu çalışma, sağlık çalışanlarına yönelik şiddet olgusunu hukuki açıdan incelemeyi; şiddet türlerini, failleri ve olayların meydana geldiği hizmet alanlarını analiz etmeyi ve mevcut yasal çerçevede işleyiş mekanizmalarını değerlendirmeyi amaçlamaktadır.
Yöntem
Sağlık Bilimleri Üniversitesi, Prof. Dr. Cemil Taşcıoğlu Şehir Hastanesi’nde açılan toplam 427 beyaz kod bildirimi retrospektif olarak incelenmiştir. Veriler; olayların gerçekleştiği birimler, şiddet türleri, mağdur ve fail profilleri ile hukuki destek alma durumları açısından değerlendirilmiştir.
Bulgular
Bulgulara göre, şiddet olaylarının %56,67’si acil servislerde gerçekleşmiştir. Olayların %85,48’i sözlü, %4,92’si ise fiziksel şiddet niteliğindedir. Faillerin çoğunluğunu hasta yakınları oluştururken, mağdurların %50,03’ü hekim, %35,14’ü ise hemşire veya diğer sağlık çalışanlarıdır. Beyaz kod bildirimi yapanların yalnızca %59,71’inin hukuki destek aldığı tespit edilmiştir.
Sonuç
Hukuki destek alma oranının görece düşük olması, sağlık çalışanlarının farkındalık eksikliği veya idari ve bürokratik yükler nedeniyle yasal süreçlere katılmaktan kaçınabileceğini düşündürmektedir. İletişime bağlı faktörlerin, özellikle hastalar veya yakınları tarafından kullanılan uygunsuz dil ve terminolojinin, şiddetin temel nedenleri arasında yer aldığı belirlenmiştir. Bu bağlamda, yasal düzenlemelerin etkinliğinin artırılması, kamuoyu farkındalığını güçlendirecek stratejilerin uygulanması ve sağlık çalışanları için güvenli çalışma ortamlarını hedefleyen yapısal reformların hayata geçirilmesi büyük önem taşımaktadır.
Anahtar Kelimeler:
Beyaz kod, işyeri şiddeti, sağlık çalışanlarının hakları, sağlık hizmetlerinde şiddet, sağlık hukuku
Kaynaklar
1World Health Organization. World report on violence and health. Geneva: World Health Organization; 2002. Available from:https://www.who.int/publications/i/item/9241545615
2Garbin CA, Zina LG, Garbin AJ, Moimaz SA. Sexual harassment in dentistry: prevalence in dental school. J Appl Oral Sci. 2010;18(5):447-452.
3World Medical Association. WMA statement on violence in the health sector by patients and those close to them. 63rd WMA General Assembly, Bangkok; 2012. [cited 2021 Dec 07]. Available from:https://www.wma.net/policies-post/wma-statement-on-forced-and-coerced-sterilisation/
4Liu J, Gan Y, Jiang H, Li L, Dwyer R, Lu K, et al. Prevalence of workplace violence against healthcare workers: a systematic review and meta-analysis. Occup Environ Med. 2019;76(12):927-937.
5Yural B, Acuner D, Çevik Akkuş G. Investigation of the perceptions of safety and confidence against violence of healthcare professionals. SHYD. 2024;11(1):82-90.
6Madhok P. Violence against doctors. Bombay Hosp J. 2009;51:301-302.
7Franz S, Zeh A, Schablon A, Kuhnert S, Nienhaus A. Aggression and violence against health care workers in Germany--a cross sectional retrospective survey. BMC Health Serv Res. 2010;10:51.
8d’Ettorre G, Pellicani V. Workplace violence toward mental healthcare workers employed in psychiatric wards. Saf Health Work. 2017;8(4):337-334.
9Esen H, Aykal G, Assessment of violence in health institutions: the case of training and research hospital, Health Care Acad J. 2020;7(1):1-9.
10Arıkan K. Sağlık çalışanlarının şiddete uğrama durumunda beyaz kod vermedeki bilgi, tutum ve davranışları ve sağlık çalışanlarının sağlıkta şiddeti önleme konusundaki önerileri (Yayımlanmış Tıpta Uzmanlık Tezi). Sağlık Bilimleri Üniversitesi Okmeydanı Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezi, Aile Hekimliği Kliniği, İstanbul, 2019.
11Maral T, Özdemir M. The effect of disclaimer reflected in the media on violence between healthcare workers and patients. Turk Hij De Biyol Derg. 2023;80(3):407-418.
12T.C. Sağlık Bakanlığı. (2016). Hukuki yardım ve Beyaz Kod uygulaması genelgesi (Genelge No: 2016/3). Erişi adresi:https://www.saglik.gov.tr/TR-1972/hukuki-yardim-ve-beyaz-kod-uygulamasi-genelgesi-yayimlandi.html.
13Oral R, Günaydın H, Mazı Mİ. Evaluation of the operational rights and security particles of function and retrospective white code applications (sample of Konya). Health Care Acad J. 2018;5(2):142-153.
14Türk Tabipleri Birliği. (2019). Şiddetle başa çıkmak (4. baskı). Türk Tabipleri Birliği Yayınları. Erişim adresi:https://www.ttb.org.tr/kutuphane/siddetlebasacikmak4.pdf
15Uludağ A, Zengin N. An outlook to the violence in health system in terms of negative statements of patient complaints: Konya example. Anadolu University Journal of Social Sciences. 2016;16(3):71-86.
16Polat O. Şiddet. 3. baskı. Ankara: Seçkin Yayıncılık; 2021.
17Phillips JP. Workplace violence against health care workers in the United States. N Engl J Med. 2021;384(19):1835-1842.
18Pich J, Hazelton M, Sundin D, Kable A. Patient-related violence against emergency department nurses. Nurs Health Sci.2010;12(2):268-274.
19Nowrouzi-Kia B, Isidro R, Chai E, Usuba K, Chen A. Antecedent factors in different types of workplace violence against nurses: a systematic review. Aggression and Violent Behavior. 2019;44:1-7.
20Ferede YA, Zeleke AM, Beyene JA, Nigate GK, Tassew WC. Workplace violence and associated factors against nurses in Ethiopia: a cross-sectional study. BMC Nursing. 2025;24:46.
21World Health Organization. Violence and harassment in the health sector: global evidence and policy guidance. Geneva: World Health Organization; 2023.
