COVID-19 Pnömonisi Tanısıyla Yoğun Bakım Ünitesinde Yatan Hastalarda Aşılanma Durumunun Mortalite Üzerine Etkisi: Retrospektif Gözlemsel Çalışma

Sezen Kumaş Solak; Ceren Gür; Burcu Akyüz; Mehmet Salih Sevdi; Serdar Demirgan; Rasim Onur Karaoğlu; Ayşin Selcan

doi:10.4274/BMB.galenos.2026.30075

Öz

Amaç

Bu çalışmanın amacı, koronavirüs hastalığı-2019 (COVID-19) nedeniyle yoğun bakımda takip edilen hastalarda yaş, cinsiyet, klinik skorlar [ardışık organ yetmezliği değerlendirmesi (SOFA), akut fizyoloji ve kronik sağlık değerlendirmesi (APACHE) II], radyolojik tutulum, aşılanma durumu, entübasyon gereksinimi, komorbidite varlığı, evde ve serviste bekleme süreleri ile yoğun bakım ünitesi (YBÜ) kabul anındaki genel durumun mortalite üzerindeki etkilerini değerlendirmektir.

Yöntem

Mart 2020-Eylül 2021 tarihleri arasında Sağlık Bilimleri Üniversitesi, İstanbul Bağcılar Eğitim ve Araştırma Hastanesi YBÜ’de COVID-19 pnömonisi tanısıyla izlenen 806 hastanın verileri retrospektif olarak incelendi. Hastaların demografik, klinik ve radyolojik bulguları; aşılanma durumu ve tipi (BioNTech, Sinovac), doz sayısı, entübasyon gereksinimi, SOFA ve APACHE II skorları kaydedildi. Mortaliteyi etkileyen faktörler çok değişkenli lojistik regresyon analizi ile değerlendirildi.

Bulgular

Hastaların %58,6’sı erkek, yaş ortalaması 63,9±15,3 yıl idi. Genel mortalite oranı %67,5 bulundu. Mortalite ileri yaş, yüksek APACHE II skoru, entübasyon gereksinimi, kötü genel durum, komorbidite ve ağır bilgisayarlı tomografi (BT) tutulumuyla anlamlı şekilde ilişkiliydi (p<0,05). Aşısız hastalarda mortalite oranı %70,7 iken, aşılılarda %48,3 olarak saptandı. BioNTech (BNT162b2) aşısı yapılanlarda mortalite oranı, CoronaVac (Sinovac) grubuna göre belirgin olarak daha düşüktü (41,2% vs. 55,6%, p=0,038). Lojistik regresyon analizine göre yaş, APACHE II skoru, entübasyon gereksinimi, kötü genel durum, komorbidite varlığı ve ağır BT tutulumu mortaliteyi artıran bağımsız değişkenler; aşılanma ise koruyucu faktördü (olasılık oranı=0,46; %95 güven aralığı: 0,29-0,73; p=0,001).

Sonuç

COVID-19 hastalarında mortaliteyi belirleyen başlıca faktörler ileri yaş, komorbidite, kötü klinik durum, yüksek APACHE II skoru, entübasyon ve ağır radyolojik tutulumdur. Aşılanma, özellikle mRNA temelli BioNTech aşısı, YBÜ mortalitesini anlamlı düzeyde azaltmaktadır. Erken başvuru, hızlı klinik değerlendirme ve yaygın aşılama, mortaliteyi azaltmada kilit öneme sahiptir.

Anahtar Kelimeler:

Aşı, BioNTech, COVID-19, entübasyon, komorbidite, mortalite, Sinovac, yoğun bakım

Kaynaklar

World Health Organization. WHO Director-General’s opening remarks at the media briefing on COVID-19 – 11 March 2020. Geneva: World Health Organization; 2020.

Wu Z, McGoogan JM. Characteristics of and important lessons from the coronavirus disease 2019 outbreak in China. JAMA. 2020;323(13):1239-1242.

Guan WJ, Ni ZY, Hu Y, Liang WH, Ou CQ, He JX, et al. Clinical characteristics of coronavirus disease 2019 in China. N Engl J Med. 2020;382(18):1708-1720.

Zhou F, Yu T, Du R, Fan G, Liu Y, Liu Z, et al. Clinical course and risk factors for mortality of adult inpatients with COVID-19 in Wuhan, China: a retrospective cohort study. Lancet. 2020;395(10229):1054-1062. Erratum in: Lancet. 2020;395(10229):1038. Erratum in: Lancet. 2020;395(10229):1038.

Grasselli G, Zangrillo A, Zanella A, Antonelli M, Cabrini L, Castelli A, et al. Baseline characteristics and outcomes of 1591 patients infected with SARS-CoV-2 admitted to ICUs of the lombardy region, Italy. JAMA. 2020;323(16):1574-1581. Erratum in: JAMA. 2021;325(20):2120.

CrossRef

Petrilli CM, Jones SA, Yang J, Rajagopalan H, O’Donnell L, Chernyak Y, et al. Factors associated with hospital admission and critical illness among 5279 people with coronavirus disease 2019 in New York City: prospective cohort study. BMJ. 2020;369:m1966.

Jordan RE, Adab P, Cheng KK. Covid-19: risk factors for severe disease and death. BMJ. 2020;368:m1198.

CrossRef PubMed Google Scholar

Liu X, Zhou H, Zhou Y, Wu X, Zhao Y, Lu Y, et al. Risk factors associated with disease severity and length of hospital stay in COVID-19 patients. J Infect. 2020;81(1):e95-e97.

Francone M, Iafrate F, Masci GM, Coco S, Cilia F, Manganaro L, et al. Chest CT score in COVID-19 patients: correlation with disease severity and short-term prognosis. Eur Radiol. 2020;30(12):6808-6817.

Huang C, Wang Y, Li X, Ren L, Zhao J, Hu Y, et al. Clinical features of patients infected with 2019 novel coronavirus in Wuhan, China. Lancet. 2020;395(10223):497-506. Erratum in: Lancet. 2020;395(10223):496.

Wu C, Chen X, Cai Y, Xia J, Zhou X, Xu S, et al. Risk factors associated with acute respiratory distress syndrome and death in patients with coronavirus disease 2019 pneumonia in Wuhan, China. JAMA Intern Med. 2020;180(7):934-943. Erratum in: JAMA Intern Med. 2020;180(7):1031.

CrossRef

Li K, Wu J, Wu F, Guo D, Chen L, Fang Z, et al. The clinical and chest CT features associated with severe and critical COVID-19 pneumonia. Invest Radiol. 2020;55(6):327-331.

Haas EJ, Angulo FJ, McLaughlin JM, Anis E, Singer SR, Khan F, et al Impact and effectiveness of mRNA BNT162b2 vaccine against SARS-CoV-2 infections and COVID-19 cases, hospitalisations, and deaths following a nationwide vaccination campaign in Israel: an observational study using national surveillance data. Lancet. 2021;397(10287):1819-1829. Erratum in: Lancet. 2021;398(10296):212.

Tanriover MD, Doğanay HL, Akova M, Güner HR, Azap A, Akhan S, et al. Efficacy and safety of an inactivated whole-virion SARS-CoV-2 vaccine (CoronaVac): interim results of a double-blind, randomised, placebo-controlled, phase 3 trial in Turkey. Lancet. 2021;398(10296):213-222. Erratum in: Lancet. 2022;399(10323):436.

Polack FP, Thomas SJ, Kitchin N, Absalon J, Gurtman A, Lockhart S, et al. Safety and efficacy of the BNT162b2 mRNA Covid-19 vaccine. N Engl J Med. 2020;383(27):2603-2615.

Sheikh A, McMenamin J, Taylor B, Robertson C; Public Health Scotland and the EAVE II Collaborators. SARS-CoV-2 Delta VOC in Scotland: demographics, risk of hospital admission, and vaccine effectiveness. Lancet. 2021;397(10293):2461-2462.

CrossRef PubMed Google Scholar

Tartof SY, Slezak JM, Fischer H, Hong V, Ackerson BK, Ranasinghe ON, et al. Effectiveness of mRNA BNT162b2 COVID-19 vaccine up to 6 months in a large integrated health system in the USA: a retrospective cohort study. Lancet. 2021;398(10309):1407-1416.