Acil Servise Başvuran ve Hastaneye Yatırılan Erişkin Yanık Hastalarında Mortalitenin Öngörülmesinde Şok İndeksi Türevlerinin Prediktif Performansı

Muhammed Koru; Emin Uysal; Burak Demirci; Abuzer Coşkun; Mücahit Yalçınkaya

doi:10.4274/BMB.galenos.2026.22043

Öz

Amaç

Yüksek riskli yanık hastalarının erken dönemde belirlenmesi, klinik yönetimin optimize edilmesi ve hasta sonuçlarının iyileştirilmesi açısından büyük önem taşımaktadır. Geleneksel prognostik modeller çoğunlukla yanık yüzdesi ve hasta yaşına dayanmaktadır; ancak acil servise başvuru sırasında elde edilen erken fizyolojik göstergeler ek prognostik bilgi sağlayabilir. Bu çalışmanın amacı, acil servise başvuran ve yanık ünitesine yatırılan erişkin yanık hastalarında şok indeksi (SI) türevleri ve yanık yüzdesinin hastane içi mortaliteyi öngörmedeki performansını değerlendirmektir.

Yöntem

Bu retrospektif gözlemsel çalışmaya acil serviste değerlendirildikten sonra üçüncü basamak bir merkezin yanık ünitesine yatırılan erişkin yanık hastaları dahil edildi. Demografik ve klinik veriler; yanık tipi, yanık derinliği, toplam yanık yüzey alanı (TBSA) ve hastane sonuçları elektronik tıbbi kayıtlardan elde edildi. SI, modifiye şok indeksi (MSI), yaş şok indeksi (ASI) ve yanık yaş şok indeksi (BASI), acil servise ilk başvuru sırasında kaydedilen vital bulgular kullanılarak hesaplandı. Bu parametrelerin hastane içi mortaliteyi öngörme performansını değerlendirmek amacıyla alıcı işletim karakteristiği (ROC) eğrisi analizi yapıldı.

Bulgular

Çalışmaya toplam 291 erişkin yanık hastası dahil edildi ve bunların 33’ü (%11,3) hastanede yaşamını kaybetti. Yaşamını kaybeden hastalar sağ kalanlara göre anlamlı derecede daha yaşlıydı ve TBSA değerleri daha yüksekti (p<0,001). İncelenen tüm hemodinamik indeksler non-survivor grubunda anlamlı derecede daha yüksek bulundu (p<0,001). ROC analizi sonucunda mortaliteyi öngörmede en yüksek performansı BASI gösterdi [eğri altında kalan alan (AUC): 0,984; %95 güven aralığı: 0,972-0,997]. Bunu sırasıyla TBSA (AUC: 0,939), MSI (AUC: 0,885), SI (AUC: 0,873) ve ASI (AUC: 0,849) izledi.

Sonuç

Şok indeksi türevleri ve yanık yüzdesi, hastaneye yatırılan erişkin yanık hastalarında mortalite ile anlamlı olarak ilişkilidir. İncelenen parametreler arasında BASI en yüksek öngörü performansını göstermiş olup, acil servise başvuran yanık hastalarında erken mortalite risk değerlendirmesi için pratik bir yatak başı araç olabilir.

Anahtar Kelimeler:

Acil servis, mortalite, şok indeksi, yanık, yanık yaş şok indeksi

Kaynaklar

Peck MD. Epidemiology of burns throughout the world. Part I: distribution and risk factors. Burns. 2011;37(7):1087-1100.

CrossRef PubMed Google Scholar

Jeschke MG, van Baar ME, Choudhry MA, Chung KK, Gibran NS, Logsetty S. Burn injury. Nat Rev Dis Primers. 2020;6(1):11.

CrossRef PubMed Google Scholar

Osler T, Glance LG, Hosmer DW. Simplified estimates of the probability of death after burn injuries: extending and updating the baux score. J Trauma. 2010;68(3):690-697.

CrossRef

Tobiasen J, Hiebert JM, Edlich RF. The abbreviated burn severity index. Ann Emerg Med. 1982;11(5):260-262.

CrossRef PubMed Google Scholar

Brusselaers N, Monstrey S, Vogelaers D, Blot S. Outcome prediction in severe burn injury: clinical versus laboratory markers. Eur J Trauma Emerg Surg. 2011;37(5):533.

CrossRef PubMed Google Scholar

Rady MY, Smithline HA, Blake H, Nowak R, Rivers E. A comparison of the shock index and conventional vital signs to identify acute, critical illness in the emergency department. Ann Emerg Med. 1994;24(4):685-690.

Koch E, Lovett S, Nghiem T, Riggs RA, Rech MA. Shock index in the emergency department: utility and limitations. Open Access Emerg Med. 2019;11:179-199.

CrossRef PubMed Google Scholar

Liu YC, Liu JH, Fang ZA, Shan GL, Xu J, Qi ZW, et al. Modified shock index and mortality rate of emergency patients. World J Emerg Med. 2012;3(2):114-117.

CrossRef

Kim SY, Hong KJ, Shin SD, Ro YS, Ahn KO, Kim YJ, et al. Validation of the shock index, modified shock index, and age shock index for predicting mortality of geriatric trauma patients in emergency departments. J Korean Med Sci. 2016;31(12):2026-2032.

CrossRef

Olaitan PB, Jiburum BC. Analysis of burn mortality in a burns centre. Ann Burns Fire Disasters. 2006;19(2):59-62.

Brusselaers N, Monstrey S, Colpaert K, Decruyenaere J, Blot SI, Hoste EA. Outcome of acute kidney injury in severe burns: a systematic review and meta-analysis. Intensive Care Med. 2010;36(6):915--925.

Mutschler M, Nienaber U, Münzberg M, Wölfl C, Schoechl H, Paffrath T, et al.; TraumaRegister DGU. The shock index revisited - a fast guide to transfusion requirement? A retrospective analysis on 21,853 patients derived from the TraumaRegister DGU. Crit Care. 2013;17(4):R172.

Vang M, Østberg M, Steinmetz J, Rasmussen LS. Shock index as a predictor for mortality in trauma patients: a systematic review and meta-analysis. Eur J Trauma Emerg Surg. 2022;48(4):2559-2566.

CrossRef PubMed Google Scholar

Dai G, Lu X, Xu F, Xu D, Li P, Chen X, et al. Early mortality risk in acute trauma patients: predictive value of injury severity score, trauma index, and different types of shock indices. J Clin Med. 2022;11(23):7219.

Içer M, Gündüz E, Akkoç MF, Polat D, Özkan H, Bayrak T, et al. The effectiveness of shock indices on prognosis in burn patients admitted to the emergency department. Ulus Travma Acil Cerrahi Derg. 2023;29:786-791.

Içer M, Gündüz E, Güloğlu C, Erbatur S, Polat D, Özkan H, et al. Vital indicators in predicting burn mortality: a comparison of shock indices and burn shock indices. Turk J Med Sci. 2023;53(6):1877-1885.

Özçetin B, Tihan D, Demirci H, Altıntaş MM, Arayıcı V, Taha A. Two and a half years experience at a new burn center. Turk J Surg. 2012;28(3):146-148.

Şakrak T, Köse AA, Karabağlı Y, Çetin C. Our 10-year screening results of patients receiving inpatient treatment in our burn unit. Turk Plast Surg. 2010;18(3):111-115.

Günay K, Taviloğlu K, Eskioğlu E, Ertekin C. A study of epidemiology and mortality in burn patients. Ulusal Travma Acil Cerrahi Derg. 1995;1(2):205-208.

Çınal H, Barın EZ. Five years of experience in a burn care unit: analysis of burn injuries in 667 patients. Van Medical Journal. 2020;27(1):56-62.

CrossRef

Kobayashi K, Ikeda H, Higuchi R, Nozaki M, Yamamoto Y, Urabe M, et al. Epidemiological and outcome characteristics of major burns in Tokyo. Burns. 2005;31(Suppl 1):S3-S11.

Akerlund E, Huss FR, Sjöberg F. Burns in Sweden: an analysis of 24,538 cases during the period 1987-2004. Burns. 2007;33(1):31-36.

CrossRef

Çiftçi İ, Arslan K, Altunbaş Z, Kara F, Yılmaz H. Epidemiologic evaluation of patients with major burns and recommendations for burn prevention. Ulus Travma Acil Cerrahi Derg. 2012;18(2):105-110.

PubMed

Mzezewa S, Jonsson K, Aberg M, Salemark L. A prospective study on the epidemiology of burns in patients admitted to the Harare burn units. Burns. 1999;25(6):499-504.

CrossRef

Tung KY, Chen ML, Wang HJ, Chen GS, Peck M, Yang J, et al. A seven-year epidemiology study of 12,381 admitted burn patients in Taiwan. Burns. 2005;31(Suppl 1):12-17.

Zheng Y, Lin G, Zhan R, Qian W, Yan T, Sun L, et al. Epidemiological analysis of 9,779 burn patients in China: an eight-year retrospective study at a major burn center. Exp Ther Med. 2019;17(4):2847-2854.

Anlatici R, Ozerdem OR, Dalay C, Kesiktaş E, Acartürk S, Seydaoglu G. A retrospective analysis of 1083 Turkish patients with serious burns. Burns. 2002;28(3):231-237.

CrossRef PubMed Google Scholar