Öz
Amaç
Bu çalışma, koronavirüs hastalığı-2019’un (COVID-19) semen parametreleri ve hormon düzeyleri üzerindeki uzun vadeli etkilerini araştırmayı, dönemi pandemiden önce, pandemi sırasında ve pandemi sonrasında olmak üzere üç aşamaya ayırarak incelemeyi amaçlamaktadır.
Yöntem
Mayıs 2017 ile Nisan 2024 arasında, hastanemizde 6,517 hastadan 10,082 semen analizi içeren retrospektif bir çalışma gerçekleştirdik. Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) pandemi başlangıcı ve bitiş tarihlerine göre üç gruba ayırdık. COVID-19 öncesi (Mayıs 2017-Mart 2020): 2,378 hasta; COVID-19 dönemi (Mart 2020-Mayıs 2023): 55,68 hasta ve COVID-19 sonrası (Mayıs 2023-Nisan 2024): 2,136 hasta. Semen analizleri ve hormon parametreleri [toplam testosteron, folikül uyarıcı hormon (FSH), luteinize edici hormon (LH), estradiol ve prolaktin] incelendi. Ancak her bir hastanın COVID-19 enfeksiyonundan etkilenip etkilenmediği belirlenemedi. Tüm semen analizlerini DSÖ 2010 kılavuzlarına uygun olarak gerçekleştirdik.
Bulgular
Sperm konsantrasyonu, motilite ve morfoloji, COVID-19 öncesi döneme kıyasla COVID-19 dönemi ve sonrasında anlamlı bir şekilde arttı (p<0,01). COVID-19 öncesi dönem, pandemi dönemi ve post-pandemi döneminde semen hacmi, COVID-19 dönemlerinden bağımsız olarak benzer kaldı (p>0,05). Testosteron seviyeleri de pandemi döneminde ve sonrasında anlamlı bir artış gösterdi (p<0,01). Aksine, FSH ve LH seviyeleri COVID-19 dönemi ve sonrasında anlamlı bir şekilde azaldı (p<0,001). Estradiol seviyelerinde önemli bir değişiklik gözlenmezken, prolaktin seviyeleri COVID-19 dönemi ve sonrasında arttı (p<0,001).
Sonuç
COVID-19, erkek üreme sağlığı göstergelerinde belirgin değişikliklere neden olmuş olsa da erkek fertilitesi üzerinde kalıcı bir olumsuz etki tespit edilmemiştir. Bu bulguları doğrulamak ve altta yatan mekanizmaları araştırmak için daha fazla prospektif çalışmaya ihtiyaç vardır.
Anahtar Kelimeler: COVID-19, erkek doğurganlığı, pandemi, semen
Kaynakça
World Health Organization. COVID-19 epidemiological update. Edition 165, 15 March 2024. Available from: https://www.who.int/publications/m/item/covid-19-epidemiological-update-15-march-2024
T.C. Sağlık Bakanlığı. COVID-19 bilgilendirme platformu. Erişim adresi: https://covid19.saglik.gov.tr
Jain U. Effect of COVID-19 on the organs. Cureus. 2020;12(8):e9540.
Jordan RE, Adab P, Cheng KK. COVID-19: risk factors for severe disease and death. BMJ. 2020;368:m1198.
Bao J, Guo Z, He J, Leng T, Wei Z, Wang C, et al. Semen parameters and sex hormones as affected by SARS-CoV-2 infection: a systematic review. Prog Urol. 2022;32(12):1431-1439.
Salam AP, Horby PW. The breadth of viruses in human semen. Emerg Infect Dis. 2017;23(11):1922-1924.
Collins AB, Zhao L, Zhu Z, Givens NT, Bai Q, Wakefield MR, et al. Impact of COVID-19 on male fertility. Urology. 2022;164:33-39.
Walls AC, Park YJ, Tortorici MA, Wall A, McGuire AT, Veesler D. Structure, function, and antigenicity of the SARS-CoV-2 spike glycoprotein. Cell. 2020;181(2):281-292.e6.
Shen Q, Xiao X, Aierken A, Yue W, Wu X, Liao M, et al. The ACE2 expression in Sertoli cells and germ cells may cause male reproductive disorder after SARS-CoV-2 infection. J Cell Mol Med. 2020;24(18):9472-9477.
Hamarat MB, Ozkent MS, Yilmaz B, Aksanyar SY, Karabacak K. Effect of SARS-CoV-2 infection on semen parameters. Can Urol Assoc J. 2022;16(3):E173-E177.
Moryousef J, Alkandari MH, Zini A. Case—sperm DNA fragmentation associated with COVID-19 infection. Can Urol Assoc J. 2022;16(5):E301-E303.
Lu JC, Huang YF, Lü NQ. WHO laboratory manual for the examination and processing of human semen: its applicability to andrology laboratories in China. Zhonghua Nan Ke Xue. 2010;16(10):867-871.
Cannarella R, Marino M, Crafa A, Bagnara V, La Vignera S, Condorelli RA, et al. Impact of COVID-19 on testicular function: a systematic review and meta-analysis. Endocrine. 2024;85(1):44-66.
Kadihasanoglu M, Aktas S, Yardimci E, Aral H, Kadioglu A. SARS-CoV-2 pneumonia affects male reproductive hormone levels: a prospective cohort study. J Sex Med. 2021;18(2):256-264.
Zhang QF, Zhang YJ, Wang S, Wei Y, Zhang H, Li F, et al. Does COVID-19 affect sperm quality in males? The answer may be yes, but only temporarily. Virol J. 2024;21(1):24.
Ma L, Xie W, Li D, Shi L, Ye G, Mao Y, et al. Evaluation of sex-related hormones and semen characteristics in reproductive-aged male COVID-19 patients. J Med Virol. 2021;93(1):456-462.
Temiz MZ, Dincer MM, Hacibey I, Yazar RO, Celik C, Kucuk SH, et al. Investigation of SARS-CoV-2 in semen samples and the effects of COVID-19 on male sexual health by using semen analysis and serum male hormone profile: a cross-sectional pilot study. Andrologia. 2021;53(2):e13912.
Kystaubayev A, Abzalbekov A, Ramazanova B, Lokshin V, Iskakov M. The impact of COVID-19 on the male reproductive system. JBRA Assist Reprod. 2024;28(4):604-610.
Ata B, Vermeulen N, Mocanu E, Gianaroli L, Lundin K, Rautakallio-Hokkanen S, et al. SARS-CoV-2, fertility and assisted reproduction. Hum Reprod Update. 2023;29(2):177-196.
Al-Alami ZM, Albeitawi S, AlNatsheh MS, Albakri K, Qublan H, Muhaidat N, et al. COVID-19 and semen fluid parameters: a retrospective study from infertility clinics. Life (Basel). 2022;12(12):2076.
He Y, Wang J, Ren J, Zhao Y, Chen J, Chen X. Effect of COVID-19 on male reproductive system: a systematic review. Front Endocrinol (Lausanne). 2021;12:677701.
Gonzalez DC, Khodamoradi K, Pai R, Guarch K, Connelly ZM, Ibrahim E, et al. A systematic review on the investigation of SARS-CoV-2 in semen. Res Rep Urol. 2020;12:615-621.
Garolla A, Pizzol D, Bertoldo A, Menegazzo M, Barzon L, Foresta C. Sperm viral infection and male infertility: focus on HBV, HCV, HIV, HPV, HSV, HCMV, and AAV. J Reprod Immunol. 2013;100(1):20-29.
Joguet G, Mansuy JM, Matusali G, Hamdi S, Walschaerts M, Pavili L, et al. Effect of acute Zika virus infection on sperm and virus clearance in body fluids: a prospective observational study. Lancet Infect Dis. 2017;17(11):1200-1208.
Abd ZH, Muter SA, Saeed RAM, Ammar O. Effects of COVID-19 vaccination on different semen parameters. Basic Clin Androl. 2022;32:13.
Diaz P, Dullea A, Patel M, Blachman-Braun R, Reddy R, Khodamoradi K, et al. Long-term evaluation of sperm parameters after coronavirus disease 2019 messenger RNA vaccination. F S Rep. 2022;3(3):211-213.
Gonzalez DC, Nassau DE, Khodamoradi K, Ibrahim E, Blachman-Braun R, Ory J, et al. Sperm parameters before and after COVID-19 mRNA vaccination. JAMA. 2021;326(3):273-274.
Elhabak DM, Abdelsamie RA, Shams GM. COVID-19 vaccination and male fertility issues: myth busted. Andrologia. 2022;54(5):e14574.
Duarte-Neto AN, Teixeira TA, Caldini EG, Kanamura CT, Gomes-Gouvêa MS, Dos Santos ABG, et al. Testicular pathology in fatal COVID-19: a descriptive autopsy study. Andrology. 2022;10(1):13-23.
