Öz
Bu derlemede, Sabuncuoğlu’nun cerrahiye katkıları ve cerrahi esnasında anestezi ve analjezi amaçlı kullanmış olduğu murkid adlı karışımdaki badem (Amygdalus communis, Prunus dulcis, Prunus amygdalus) ve adamotu (Mandragora autumnalis) bitkilerinin, modern tıbbi farmakognozi açısından, anestezik etkilerinin araştırılması amaçlanmıştır. Sabuncuoğlu’nun uyguladığı cerrahi teknikler, Murkid adı verilen karışımla birlikte literatür ışığında detaylı bir şekilde incelenmiştir. Referans kaynaklardan yararlanılarak Sabuncuoğlu’nun cerrahiye katkıları ve mürşit adı verilen karışımdaki badem (Amygdalus communis, Prunus dulcis, Prunus amygdalus) ve Mandragora autumnalis bitkilerinin anestezik etkileri modern tıbbi farmakognozi açısından araştırılmıştır. Murkid, yüzlerce yıl önce keşfedilen ve kendi döneminde değerlendirildiğinde oldukça etkili olduğu görülen bir karışımdır. Fakat doz ayarı yapılmadığında toksiktir. Ayrıca doza bağlı; bulanık görme, baş ağrısı, deride kızarıklık, kusma, taşikardi gibi yan etkilere sahiptir. Badem, “Rosaceae” familyasında yer alan latince “Amygdalus communis” türünden kabul edilmektedir. Badem çekirdeklerinin acı olanları tüketilmemelidir. Tohum B17 vitamini olarak bilinen “laetrile” ve antitümör “taksifolin”i içermektedir. Yaprakları diyabet tedavisinde kullanılmaktadır. Sabuncuoğlu, günümüzde kullanılan cerrahi tekniklerinin ve anestezi uygulamalarının bir kısmını zamanının çok ötesinde, yüzyıllar öncesinden başarı ile uygulamış ve nakletmiş bir Türk tıp adamdır. Murkid’in barındırdığı etken maddelerin modern tıpta anestezi alanında kullanımı ile ilgili çalışmalara ihtiyaç vardır.
Anahtar Kelimeler: Anahtar kelimeler: Anestezi, Murkid, Şerafeddin Sabuncuoğlu, tıp tarihi
Kaynakça
Uzel I. Amasyalı Hekim ve Cerrah Sabuncuoğlu Şerefeddin, 1385-1470?. Ankara: T.C. Amasya Valiliği; 2004. Erişim adresi: https://kutuphane.ttk.gov.tr/details?id =571345&materialType =KT&query= Uzel%2C+%C4%B0lter.
Basagaoglu I, Karaca S, Salihoglu Z. Anesthesia techniques in the fifteenth century by Serafeddin Sabuncuoglu. Anesth Analg. 2006;102(4):1289.
Uzel I. Cerrahiyyetu’l Haniyye I. Turk Tarih Kurumu Yayinlar Ankara, 1st ed. Ankara: Turkish Historical Society 1992. p. 155-400 (in Turkish).
Acar HV. Sabuncuoğlu Şerefeddin’s surgical treatise Cerrahiyetü’l-Haniyye and its significance in the history of Turkish medicine. Sabuncuoglu Serefeddin Health Sciences (SSHS). 2019;1(1):1-7.
Naderi S, Acar F, Arda MN. History of spinal disorders and Cerrahiyetül Haniye (Imperial Surgery): a review of a Turkish treatise written by Serefeddin Sabuncuoğlu in the 15th century. Historical vignette. J Neurosurg. 2002;96(Suppl 3):352-356.
Süntar İ. Tıbbi bitkiden bitkisel ilaca. Meslek İçi Sürekli Eğitim Dergisi. 2018;41-42:36-38.
Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu. Tıbbi Bitki Listesi. [Erişim tarihi: 29.03.2024]. Erişim adresi: https://www.titck.gov.tr/dinamikmodul/112
Plants For A Future. Prunus dulcis- (Mill.)D. A.Webb. [Accessed on: 29.03.2024]. Available from: https://pfaf.org/user/plant.aspx?LatinName=Prunus+dulcis
Plants For A Future. Mandragora officinarum- L. [Accessed on: 29.03.2024]. Available from: https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Mandragora+officinarum
Carratù B, Federici E, Gallo FR, Geraci A, Guidotti M, Multari G, et al. Plants and parts of plants used in food supplements: an approach to their safety assessments. Ann Ist Super Sanita. 2010;46(4):370-388.
Grieve. A Modern Herbal. Penguin; 1984. Available from: https://www.botanical.com/botanical/mgmh/mgmh.html
Phillips R, Foy N. Herbs Pan Books Ltd. London; 1990. Available from: https://temperate.theferns.info/plant/Mandragora+officinarum
Ganidagli S, Cengiz M, Aksoy S, Verit A. Approach to painful disorders by Serefeddin Sabuncuoğlu in the fifteenth century Ottoman period. Anesthesiology. 2004;100(1):165-169.
Bekraki A, Görkey S, Aktan AO. Anal surgical techniques in early Ottoman period performed by Serefeddin Sabuncuoğlu. World J Surg. 2000;24(1):130-132.
Büyükünal SN, Sari N. Serafeddin Sabuncuoğlu, the author of the earliest pediatric surgical atlas: Cerrahiye-i Ilhaniye. J Pediatr Surg. 1991;26(10):1148-1151.
Kafali H, Aksoy S, Atmaca F, San I. Colored illustrations of obstetrics manipulations and instrumentation techniques of a Turkish surgeon Serafeddin Sabuncuoglu in the 15th century. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol. 2002;105(2):197-202.
Kesgin E. A miniature form the 15th century that narrates shoulder reduction. EJMO. 2017;1(3):179-182.
Kaya SO, Karatepe M, Tok T, Onem G, Dursunoglu N, Goksin I. Were pneumothorax and its management known in 15th-century Anatolia? Tex Heart Inst J. 2009;36(2):152-153.
Dinc G, Yildirim I. First colored illustration and detailed description of hermaphroditism by a Turkish surgeon, Serefeddin Sabuncuoğlu, in the 15th century. Ann Plast Surg. 2007;59(6):720-722.
Verit A, Aksoy S, Kafali H, Verit FF. Urologic techniques of Serefeddin Sabuncuoglu in the 15th century Ottoman period. Urology. 2003;62(4):776-779.
Senayli A, Aksu M, Atalar M. A circumcision method in an old surgical textbook (Cerrahiyyetul Haniyye): reminding of a forgotten procedure. Urol J. 2014;11(3):1731-1734.
Yurdakök M. Pediatrik dermatoloji tarihinde Türkler. Turk J Dermatopathol. 1994;3(1-2):5-12.
Oguz H. Ophthalmic chapters of Serefeddin Sabuncuoglu’s illustrated surgical book (Cerrahiyyetü’l Haniyye) in the 15th century. Ann Ophthalmol (Skokie). 2006;38(1):49-52.
Darçin OT, Andaç MH. Surgery on varicose veins in the early Ottoman period performed by Serefeddin Sabuncuoğlu. Ann Vasc Surg. 2003;17(4):468-472.
Verit FF, Kafali H. The oncologic surgery of Serefeddin Sabuncuoglu in the 15th century. Eur J Surg Oncol. 2005;31(7):803-804.
Acar HV. Acupuncture points in the book of Şerefeddin Sabuncuoğlu, a 15th century Turkish physician. Acupunct Med. 2015;33(1):72-76.
Fleisher A, Fleisher Z. The fragrance of biblical mandrake. Econ Bot. 1994;48:243-251.
Monadi T, Azadbakht M, Ahmadi A, Chabra A. A Comprehensive review on the ethnopharmacology, phytochemistry, pharmacology, and toxicology of the mandragora genus; from folk medicine to modern medicine. Curr Pharm Des. 2021;27(34):3609-3637.
