Öz
Amaç
Bu çalışmada; dijital ebeveynlik farkındalığı (DEF) düzeyinin çocuklarda problemli medya kullanımı (PMK) üzerine etkisinin incelenmesi amaçlandı.
Yöntem
Bu kesitsel çalışma, üçüncü basamak bir hastanenin aile hekimliği polikliniğine 09.06.2022-08.12.2022 tarihleri arasında başvuran, kendileri ve ebeveynleri çalışmaya dahil etme kriterlerini karşılayan 7-11 yaş arası çocuklar ile gerçekleştirildi. Veriler; hasta bilgi formu, Dijital Ebevenlik Farkındalık Ölçeği (DEFÖ) ve Problemli Medya Kullanım Ölçeği-Kısa Formu'nun (PMKÖ-KF) ebeveynlere uygulanması ile elde edildi.
Bulgular
Çalışmaya yaş ortalaması 8,21±1,13 yıl olan ve 174’ü (%57,8) kız olan toplam 301 çocuk dahil edildi. Çocukların gün içerisinde en çok televizyona (%80,1), cep telefonuna (%67,4) ve tablete (%34,6) erişimi vardı. Ekran başında ≥5 saat zaman geçirenlerin oranı hafta içi %3,7 iken hafta sonu %14,6 idi. PMKÖ-KF puanı ortalama 17,37±7,40 idi. DEFÖ alt boyut puan ortalamaları Olumsuz Model Olma (OMO) için 7,25±2,41, Dijital İhmal (Dİ) için 9,05±3,34, Verimli Kullanım (VK) için 15,96±3,29 ve Risklerden Korunma (RK) için 15,09±3,61 idi. PMK ile OMO ve Dİ arasında pozitif yönlü; VK ve RK arasında negatif yönlü anlamlı korelasyon vardı (hepsi için p=0,001). Cinsiyet, okul başarısı, çocuğun hafta içi ve hafta sonu ekran karşısında geçirdiği süre ile PMKÖ-KF puanı açısından anlamlı farklılık bulundu (p=0,006; p=0,001; p=0,001; p=0,01 sırasıyla). Çocuğun ekran karşısında geçirdiği süreler ile DEFÖ’nün tüm alt boyutları arasında anlamlı ilişki vardı (hepsi için p<0,05).
Sonuç
Ebeveynlerde DEF orta-iyi düzeyde iken çocuklarda PMK düzeyi düşük bulundu. DEF azaldıkça PMK artmakta idi. Erkeklerde, okul başarısı düşüklerde ve ekran karşısında uzun süre geçirenlerde PMK daha fazla idi. DEF düzeyi düşük olanların çocuklarında ekran süresi artmaktaydı.
Anahtar Kelimeler: Dijital ebeveynlik, ekran süresi, farkındalık, problemli medya kullanımı
Kaynakça
Aydeniz H. Bilinçli medya kullanımı. Ankara: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. Erişim adresi:https://www.aile.gov.tr/media/4788/04_03_bilinçli-medya-kullanımı-kitabı.pdf Erişim tarihi: 10.01.2024
Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) Türkiye’de çocukların medya kullanma alışkanlıkları araştırması. Erişim adresi:https://www.rtuk.gov.tr/turkiyede-cocuklarin-medya-kullanma-aliskanliklari-arastirmasi-sonuclandi/2515 Erişim tarihi: 05.01.2024
Türkiye İstatistik Kurumu (TUİK) Çocuklarda bilişim teknolojileri kullanım araştırması. Erişim adresi:https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Cocuk-2021-45633#:~:text=%C3%87ocuklar%C4%B1n%20%C4%B0nternet%20kullan%C4%B1m%20oran%C4%B1%202021,y%C4%B1l%C4%B1nda%20%82%2C7%20oldu. Erişim tarihi: 03.01.2024
Kanbur NB. The effects of visual media and subliminal messages on child health. IGUSABDER. 2020;10:94-106.
Yılmaz D, Güney R. Effects of Media on Children and Recommendations on the Use of Media. DEUHFED. 2021;14(4):486-494.
Domingues-Montanari S. Clinical and psychological effects of excessive screen time on children. J Paediatr Child Health. 2017;53(4):333-338.
Domoff SE, Harrison K, Gearhardt AN, Gentile DA, Lumeng JC, Miller AL. Development and validation of the problematic media use measure: a parent report measure of screen media “addiction” in children. Psychol Pop Media Cult. 2019;8(1):2-11.
Furuncu C, Öztürk E. Problemli Medya Kullanım Ölçeği Türkçe formunun geçerlik güvenirlik çalışması: Çocuklarda ekran bağımlılığı ölçeği ebeveyn formu. Erken Çocukluk Çalışmaları Dergisi. 2020;4(3):535-566.
Cheung CH, Bedford R, Saez De Urabain IR, Karmiloff-Smith A, Smith TJ. Daily touchscreen use in infants and toddlers is associated with reduced sleep and delayed sleep onset. Sci Rep. 2017;7:46104.
Kulu M, Özsoy F. İnternet kafelerdeki sık zaman geçiren gençlerde internet bağımlılığı, dikkat eksikliği ve dürtüsellik. Türk Aile Hek Derg. 2020;24(1):12-22.
Ishii K, Aoyagi K, Shibata A, Koohsari MJ, Carver A, Oka K. Joint associations of leisure screen time and physical activity with academic performance in a sample of Japanese children. Int J Environ Res Public Health. 2020;17(3):757.
Manap A. Anne babalarda dijital ebeveynlik farkındalığının incelenmesi. Doktora Tezi İnönü Üniversitesi, Malatya: 2020.
Yıldız İ, Yıldız FT. Problematic media use and psychological adaptation in children in the COVID-19 pandemic: A descriptive cross-sectional study. Arch Psychiatr Nurs. 2023;44:46-51.
American Academy of Pediatrics. Screen time guidelines. Available from:https://www.aap.org/en/patient-care/media-and-children/center-of-excellence-on-social-media-and-youth-mental-health/social-media-and-youth-mental-health-q-and-a-portal/middle-childhood/middle-childhood-questions/screen-time-guidelines/ Accessed: 02.01.2024
Yurdakul IK, Dönmez O, Yaman F, Odabaşı HF. Digital parenting and changing roles. JSS. 2013;12(4):883-896.
Manap A, Durmuş E. Development of Digital Parental Awareness Scale. Inonu University Journal of the Faculty of Education. 2020;21(2):978-993.
Kaya I, Mutlu-Bayraktar D. Digital parenting research in Turkey: A content analysis study. Inonu University Journal of the Faculty of Education. 2021;22(2):1046-1082.
Manap A, Durmuş E. Dijital ebeveynlik farkındalığının çeşitli değişkenler, aile içi roller ve çocukta internet bağımlılığı açısından incelenmesi. E-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi. 2021;12(1):141-156.
Arslan S. Dijital ebeveynlik farkındalığı ve çocuklarda problemli medya kullanımı arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Aydın Üniversitesi, İstanbul: 2022.
Coşkunalp S. Dijital ebeveynlik öz yeterliği ile çocuklarda problemli medya kullanımı arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Konya Selçuk Üniversitesi, Konya: 2022.
Magis-Weinberg L, Domoff S, Lopez DM, Berger E, Zimbalist A, Dahl R. Problematic media use and symptoms of anxiety and depression during the pandemic: an investigation among Peruvian adolescents in low-and middle-income settings. PsyArXiv. 2021.
Çelik E, Özer ZY, Özcan S. Okul öncesi çocukların ekran kullanım sürelerinin ebeveyn ekran kullanım alışkanlıkları ve aile işlevleri ile ilişkisi. Cukurova Med J. 2021;46(1):343-351.
Bacıoğlu SD. Cyber Risks Awaiting Children and Young People in the 21st Century. Current Approaches in Psychiatry. 2022;14(1):29-37.
Nayci Ö. Examination of digital parenting awareness of the primary school students’ parents during the Covid-19 Pandemic. Pegem Journal of Education and Instruction. 2021;11(2):58-71.
Bostancı S, Çakır R. Investigation of the Mediations and Digital Parenting Awareness of Parents Who Have Early Childhood Children in Making their children Use Media. Turkish Journal of Primary Education. 2022;7(2):86-116.
Şimşek ZC, Canbeldek M, Işıkoğlu N. Experiences of Parents with Digital Parenting Applications During Covid-19 Pandemic. Buca Faculty of Education Journal. 2023;55:250-271.
Akkaya S, Gezer Sen B, Kapıdere M. Examining the relationship between multidimensional parenting styles and digital parenting awareness levels of parents. World Journal on Educational Technology. 2021;13(4):546-573.
Yalçın A, İnan Alver E, Yalçin S. İlkokul öğrencilerinde problemli medya kullanımının, annenin demografik özellikleriyle ve evde medya kullanımına ilişkin kuralların olup olmamasıyla ilişkisi. Journal of Social and Humanities Sciences Research. 2022;9(89):2305-2319.
Lim SA, You S. Effect of parental negligence on mobile phone dependency among vulnerable social groups: Mediating effect of peer attachment. Psychol Rep. 2019;122(6):2050-2062.
Pazarcıkcı F, Ağralı H, Aydınlı A. Annelerin Dijital Ebeveynlik Farkındalığının Sağlık Okuryazarlığı ve Çeşitli Değişkenler ile İlişkisi. Bağımlılık Dergisi. 2022;23(3):293-301.
