Obez Yetişkinlerde Sağlık Okuryazarlığının ve Obeziteyle İlişkili İyi Olma Halinin Değerlendirilmesi

Şükran Acar Ceyhan; Sibel Tunç Karaman; Okcan Basat

doi:10.4274/BMB.galenos.2023.2023-03-025

Obez Yetişkinlerde Sağlık Okuryazarlığının ve Obeziteyle İlişkili İyi Olma Halinin Değerlendirilmesi

PDF

Özgün Araştırma

Obez Yetişkinlerde Sağlık Okuryazarlığının ve Obeziteyle İlişkili İyi Olma Halinin Değerlendirilmesi

Bagcilar Med Bull 2023;8(2):179-187 DOI: 10.4274/BMB.galenos.2023.2023-03-025

, ,

PDF

İzin

Öz

Amaç:

Obezite; pek çok hastalığa yol açabilmekte olup yaşam kalitesini de düşürmektedir. Sağlık okuryazarlığı (SOY) ise obez kişinin sağlık durumu açısından belirleyici rol oynayabilmektedir. Bu çalışmada; obez yetişkinlerde SOY ile obeziteyle ilişkili iyi olma hali arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi ve etkileyen faktörlerin incelenmesi amaçlanmıştır.

Yöntem:

Kesitsel bu çalışma; üçüncü basamak bir hastanenin aile hekimliği polikliniğine Nisan-Temmuz 2022 tarihleri arasında başvuran 18-65 yaş arası kişilerden, son 1 yıldır beden kitle indeksi (BKİ) 30 kg/m2 ve üzeri olan ve çalışmaya dahil etme kriterlerini karşılayanlar ile gerçekleştirildi. Verileri elde etmede; hasta bilgi formu, obezite ile ilişkili iyi olma anketi (ORWELL 97-TR) ve sağlık okuryazarlığı ölçeği-kısa form (SOY-KF) kullanıldı.

Bulgular:

Çalışmaya dahil edilen 201 katılımcının %70,6’sı (n=142) hafif obez idi. SOY-KF indeks puanı 32,71±9,93, ORWELL 97-TR toplam puanı 41,22±14,86 idi. SOY-KF ile ORWELL 97-TR Alaka- “sosyal ilişkiler” alt boyut puanı arasında anlamlı ilişki saptandı (r=0,292; p<0,001). SOY-KF puanı ile obezite süresi (p=0,030), son 1 yılda kilo değişimi (p=0,048), diyet (p=0,048) ve egzersiz yapma (p<0,001) arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptandı. ORWELL 97-TR toplam puanı ile ise yaş (p=0,007), eğitim durumu (p=0,001), BKİ (p=0,016), son 1 yılda kilo değişimi (p=0,001), diyet (p<0,001) ve egzersiz yapma (p=0,009) arasında anlamlı bir farklılık bulundu.

Sonuç:

Bu çalışmada; ölçeklerden alınan puanlara göre katılımcıların yaşam kalitesi orta düzeyde iken, SOY orta-iyi düzeyde bulundu. Ancak SOY arttıkça obez kişilerin yaşam kalitesi sosyal ilişkiler açısından olumsuz etkilenmekte idi. Daha önce diyet ve egzersiz yapanlarda SOY düzeyi daha yüksek iken kilo alımı ve uzun obezite süresi daha düşük SOY ile ilişkili idi. Yüksek eğitim düzeyi, genç yaş ve kilo alımı yaşam kalitesini olumsuz yönde etkilemekte idi. Verilerimiz toplumun ve sağlık profesyonellerinin obeziteyi uzun vadede etkili bir şekilde yönetebilmesi hususunda SOY’yi artırmanın önemini vurgulaması açısından önem arz etmektedir.

Anahtar Kelimeler: İyi oluş, obezite, ORWELL 97-TR, sağlık okuryazarlığı, yaşam kalitesi

Kaynakça

1

World Health Organization (2021). “Obesity and Overweight”. Available from: https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight. Accessed: 20.07.2022

2

Berberoğlu Z, Hocaoğlu C. Global Health Problem ‘Obesity’: A Current Review. CBU-SBED 2021;8(3):543-552.

3

Kolotkin RL, Andersen JR. A systematic review of reviews: exploring the relationship between obesity, weight loss and health-related quality of life. Clin Obes 2017;7(5):273-289.

4

Pavão A, Werneck GL. [Health literacy in low- and middle-income countries: a systematic review]. Cien Saude Colet 2021;26(9):4101-4114.

5

Soylar P, Kadıoğlu UB. Investigation of health literacy and some behavior related with obesity in adult individuals. Sakarya Med J 2020;10(2):270-276.

6

Michou M, Panagiotakos DB, Costarelli V. Low health literacy and excess body weight: A systematic review. Cent Eur J Public Health 2018;26(3):234-241.

7

Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği Obezite Tanı ve Tedavi Kılavuzu 2019. Erişim adresi: https://file.temd.org.tr/Uploads/publications/guides/documents/20190506163904-2019tbl_kilavuz5ccdcb9e5d.pdf?a=1 Erişim tarihi: 20.03.2022

8

Mannucci E, Ricca V, Barciulli E, Di Bernardo M, Travaglini R, Cabras PL, et al. Quality of life and overweight: the Obesity Related Well-Being (Orwell 97) Questionnaire. Addict Behav 1999;24(3):345-357.

9

Usta E, Bozdemir H, Şen S. Validity and reliability of the Turkish version of the Obesity-Related Well-Being Questionnaire (ORWELL 97-TR). Perspect Psychiatr Care 2022;58(4):1991-2002.

10

Duong TV, Aringazina A, Kayupova G, Nurjanah, Pham TV, Pham KM, et al. Development and validation of a new short-form health literacy instrument (HLS-SF12) for the general public in six asian countries. Health Lit Res Pract 2019;3(2):e91-e102.

11

Karahan Yılmaz S, Eskici G. Validity and reliability study of the Turkish Form of the Health Literacy Scale- Short Form and Digital Healthy Diet Literacy Scale. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi 2021;6(3):19-25.

12

Marchitelli S, Ricci E, Mazza C, Roma P, Tambelli R, Casella G, et al. Obesity and psychological factors associated with weight loss after bariatric surgery: a longitudinal study. Nutrients 2022;14(13):2690.

13

Wooldridge JS, Herbert MS, Dochat C, Afari N. Understanding relationships between posttraumatic stress disorder symptoms, binge-eating symptoms, and obesity-related quality of life: The role of experiential avoidance. Eat Disord 2021:29(3):260-275.

14

Caltabiano ML. Translational aspects of body image research for obesity-related quality of life and weight loss maintenance post-bariatric surgery. Ann Transl Med 2020;8(Suppl 1):S2.

15

Al-Ruthia YS, Balkhi B, AlGhadeer S, Mansy W, AlSanawi H, AlGasem R, et al. Relationship between health literacy and body mass index among Arab women with polycystic ovary syndrome. Saudi Pharm J 2017;25(7):1015-1018.

16

Emre N, Arslan M, Edirne T, Özşahin A, Çiğdem A. Health literacy levels of family medicine outpatients in a university hospital and related factors. Lokman Hekim Journal 2021;11(3):588-595.

17

Toçi E, Burazeri G, Kamberi H, Toçi D, Roshi E, Jerliu N, et al. Health literacy and body mass index: a population-based study in a South-Eastern European country. J Public Health (Oxf) 2021;43(1):123-130.

18

Lanpher MG, Askew S, Bennett GG. Health literacy and weight change in a digital health intervention for women: a randomized controlled trial in primary care practice. J Health Commun 2016;21(1):34-42.

19

Zheng M, Jin H, Shi N, Duan C, Wang D, Yu X, et al. The relationship between health literacy and quality of life: a systematic review and meta-analysis. Health Qual Life Outcomes 2018;16(1):201.

20

Jafari A, Nejatian M, Momeniyan V, Barsalani FR, Tehrani H. Mental health literacy and quality of life in Iran: a cross-sectional study. BMC Psychiatry 2021;21(1):499.

21

Tran TV, Nguyen HC, Pham LV, Nguyen MH, Nguyen HC, Ha TH, et al. Impacts and interactions of COVID-19 response involvement, health-related behaviours, health literacy on anxiety, depression and health-related quality of life among healthcare workers: a cross-sectional study. BMJ Open 2020;10(12):e041394.

22

Yıldız S, Çetinkaya F. Obesity and Quality of Life Study in Adults. Ahi Evran Med J 2020;3(2):29-34.

23

Itani L, Calugi S, Dalle Grave R, Kreidieh D, El Kassas G, El Masri D, et al. The association between body mass index and health-related quality of life in treatment-seeking Arab adults with obesity. Med Sci (Basel) 2018;6(1):25.

24

Aydıner Boylu A, Paçacıoğlu B. Quality of life and indicators. Journal of Academic Researches and Studies 2016;8(5):137-150.

25

Di Natale C, Lucidi L, Montemitro C, Pettorruso M, Collevecchio R, Di Caprio L, et al. Gender differences in the psychopathology of obesity: how relevant ıs the role of binge eating behaviors?. Brain Sci 2022;12(7):955.

26

Tambelli R, Cerniglia L, Cimino S, Ballarotto G, Paciello M, Lubrano C, et al. An exploratory study on the influence of psychopathological risk and impulsivity on BMI and perceived quality of life in obese patients. Nutrients 2017;9(5):431.

27

Ölçücü B, Vatansever Ş, Özcan G, Çelik A. The relationship between physical activity level and life quality among middle aged individuals. The Journal of International Education Science 2015;(2):63-73.

28

Dai Minh L, Quang BV, Ngoc Le Mai D, Quyen LL, Gia NH, Hang NT, et al. Health literacy of newly-admitted cancer patients in Vietnam: difficulties understanding treatment options and processing health-related information. Health Serv Insights 2022;15:11786329211067325.

29

Cheong PL, Wang H, Cheong W, Lam MI. Health Literacy among Filipino Domestic Workers in Macao. Healthcare (Basel) 2021;9(11):1449.

30

Yakar B, Gömleksiz M, Pirinççi E. Health literacy levels and affecting factors of patients who applied to a university hospital polyclinic. Eurasian J Fam Med 2019;8(1):27-35.

31

Mai J, Yibo W, Ling Z, Lina L, Xinying S. Health literacy and personality traits in two types of family structure- a cross-sectional study in China. Front Psychol 2022;13:835909.