Öz
Amaç:
Bu çalışma, cerrahi servislerinde çalışan hemşirelerde sosyo-demografik ve mesleki özelliklerin, tükenmişlik ve iş doyumu düzeylerine etkisinin değerlendirilmesi amacıyla yapıldı.
Yöntem:
Araştırma cerrahi servislerinde çalışan (poliklinikler ve acil cerrahi birimler dışında) 104 hemşireden çalışmaya katılmayı gönüllü olarak kabul eden 95’i ile gerçekleştirildi. Verileri toplamak amacıyla hemşirelere tanıtıcı bilgi formu, Maslach Tükenmişlik Ölçeği ve Minnesota Doyum Ölçeği uygulandı. İstatistiksel analizde; frekans ve yüzde dağılımı, t-test, tek yönlü varyans analizi, Tukey testi, Kruskal-Wallis test, Mann-Whitney U testleri kullanıldı.
Bulgular:
Hemşirelerin %78,9’unun kadın, %28,4’ünün 30-34 yaş grubunda, %38,9’u lisans mezunu, %56,8’i bekar olduğu, %46,3’ünün 0-3 yıldır kurumda çalıştığı, %57,9’unun çocuk sahibi olmadığı, %64,2’sinin gelirinin gidere eşit olduğu, %60’ının toplu taşımayla ulaşım sağladığı saptandı. Yirmi beş-yirmi dokuz yaş grubu hemşirelerin duygusal tükenme ve duyarsızlaşma alt boyut puanlarının 20-24 yaş grubundan (p<0,05), 40 yaş ve üzeri hemşirelerden (duygusal tükenme p<0,01; duyarsızlaşma, p<0,05) daha yüksek olduğu görüldü. Çocuk sahibi olmayanların duyarsızlaşma alt boyutu puanlarının iki ve daha fazla çocuk sahibi olanlardan daha yüksek olduğu saptandı (p<0,05). Dokuz-onbir yıldır çalışan hemşirelerin kişisel başarı alt boyutu puanı 4-8 yıl (p<0,05) ve 16 yıl ve üzeri çalışanlardan (p<0,001) yüksek olduğu saptandı. Çalışma yılı 0-3 yıl olanların dışsal doyumdan 4-8 yıl olanlara göre daha yüksek puan aldıkları görüldü (p<0,05). Kısa yoldan iş sahibi olma nedeni ile mesleği seçenlerin içsel, dışsal doyum alt boyut puanları ve toplam puanının diğer tüm gruplara göre düşük olduğu saptandı (p<0,05). Geliri giderinden yüksek olanların içsel, dışsal ve genel, servis aracıyla gelenlerin dışsal ve genel, yıllık izin süresi iki hafta olanların üç hafta olanlara göre iş doyumu, genel doyum puanı ve alt boyutları puanı daha yüksek saptandı (p<0.05). Hemşirelerin tükenmişlik ve iş doyumlarının orta düzeyde olduğu, tükenmişlik ile iş doyumu arasında negatif yönde ilişki olduğu saptandı (p<0.05).
Sonuç:
Hemşirelerden 25-29 yaş grubundakilerin, çocuk sahibi olmayanların, kurumda bulunma süresi 9-11 yıl olanların tükenmişliklerinin yüksek olduğu görüldü. Aynı zamanda yüksek ekonomik duruma sahip olanların, kısa yoldan iş sahibi olma nedeni ile mesleği seçmeyenlerin, yıllık izin süresi iki hafta olanların, servis aracı kullananların iş doyumlarının yüksek olduğu görüldü. Hemşirelerin çalışma motivasyonunu artıracak düzenlenmelerin yapılması duygusal tükenmişlik ve duyarsızlaşmayı azaltacaktır.
Anahtar Kelimeler: Cerrahi, hemşire, iş doyumu, tükenmişlik
Kaynakça
Torun A. Tükenmişlik Aile Yapısı Ve Sosyal Destek İlişkileri Üzerinde Bir İnceleme, Doktora Tezi, İstanbul:1995.
Bilge F, Akman Y, Kelecioğlu H. Öğretim Elemanlarının İş Doyumlarının İncelenmesi. Hacet U Egit Fak 2007;32:32-41.
Haran S, Özgüven HD, Ölmez Ş. Ankara üniversitesi tıp fakültesi hastaneleri ve Ankara Numune Hastanesi’nde çalışan doktor ve hemşirelerde tükenmişlik düzeyleri. Kriz Derg 1998;6:75-84.
Acar E. Uzmanlık alanında çalışmanın iş doyumuna etkisi. Paradoks Ekonomi, Sosyoloji ve Politika Dergisi 2007;3:1-18.
Piko BF. Burnout, role conflict, job satisfaction and psychosocial health among Hungarian health care staff: a questionnaire survey. Int J Nurs Stud 2006;43:311-318.
Le Moual N, Varraso R, Zock JP, Henneberger P, Speizer FE, Kauffmann F, et al. Are operating room nurses at higher risk of severe persistent asthma? the nurses’ health study. J Occup Environ Med 2013;55:973-977.
Paris M Jr, Hoge MA. Burnout in the mental health workforce: a review. J Behav Health Serv Res 2010;37:519-528.
Ergin C. Doktor ve hemşirelerde tükenmişlik ve Maslach Tükenmişlik Ölçeğinin uyarlanması. VII. Ulusal Psikoloji Kongresi Bilimsel Çalışmaları, Ankara:1993.
Baycan F. Farklı gruplarda çalışan gruplarda iş doyumunun bazı yönlerinin analizi. Bilim Uzmanlığı Tezi. İstanbul Boğaziçi Üniversitesi, İstanbu:1985.
Taycan O, Kutlu L, Çimen S, Aydın N. Bir Üniversite Hastanesinde Çalışan Hemşirelerde Depresyon ve Tükenmişlik Düzeyinin Sosyodemografik Özelliklerle İlişkisi. Anadolu Psikiyatr De 2006;7:100-108.
Metin Ö, Özer FG. Hemşirelerin tükenmişlik düzeyinin belirlenmesi, Atatürk Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi 2007;10:58-66.
Barutçu E, Serinkan C. günümüzün önemli sorunlarından biri olarak tükenmişlik sendromu ve denizlide yapılan bir araştırma, Ege Akademik Bakış 2008;8:541-561.
Cilingir D, Gürsoy A, Colak A. Burnout and job satisfaction in surgical nurses and other ward nurses in a tertiary hospital: a comparative study in Turkey. Health Med 2012;6:120.
Kaplanoğlu A. Yönetici hemşirelerin atılganlık düzeyleri ile iş doyumu arasindaki ilişki. Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi. İstanbul:2007
Yılmaz M. Sağlık bakım kalitesinin bir ölçütü: hasta memnuniyeti. Cumhuriyet Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi 2001;5:69-74.
Ünal S, Karlıdağ R, Yoloğlu S. Hekimlerde işdoyumu ve tükenmişlik düzeyleri. Klinik Psikiyatri Dergisi 2001;4:113-118.
Özçınar M. Asistan doktorlarda burnout sendromu, Dr. Lütfü Kırdar Kartal Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği, Aile Hekimliği Uzmanlık Tezi, İstanbul:2005.
Rafii F, Shamsikhsni S, Zarei M, Haghani M. Burnout and its Relationship with the Nurses’ Characteristics. Iranian Journal of Nursing Research 2012;25:23-33.
Sayıl I, Haran S, Ölmez Ş. Ankara Üniversitesi Hastanelerinde Çalışan Doktor ve Hemşirelerin Tükenmişlik Düzeyleri. Kriz Dergisi 1997;5:71-77.
Yürümezoğlu HA. Yataklı tedavi kurumlarında çalışan hemşirelerin iş doyumları ve hastaların hemşirelik hizmetinden memnuniyeti. Dokuz Eylül Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İzmir:2007.
Ay A, Karakaya A. Çalışanların motivasyonunu etkileyen faktörler. Sağlık Çalışanlarına Yönelik Bir Araştırma. C.Ü. Sosyal Bilimler Dergisi 2007;31:55-67.
Aksakal NF, Özkan S, Baycan Z, Aycan S. Gölbaşı bölgesinde birinci basamak sağlık kuruluşlarında çalışan sağlık personelinin mesleki memnuniyet durumları. Sağlık ve Toplum Dergisi 1999;9:9-14.
Çam O. Hemşirelerin tükenmişlik düzeyleri ve tükenmişliği etkileyen bazı etmenlerin incelenmesi. Cumhuriyet Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi 1992;456-461.
Çam O, Akgün E, Gümüş BA, Bilge A, Keskin UG. Bir ruh sağlığı hastanesinde çalışan hekim ve hemşirelerin klinik ortamlarını değerlendirmeleri ile iş doyumları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Anadolu Psikiyatri Dergisi 2005;6:213-220.
Çimen M, Ergin C. Türk Silahlı Kuvvetleri sağlık personelinin tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi. Gülhane Tıp Dergisi 2001;43:169-176.
Günüşen NP, Ustün B. An RCT of coping and support groups to reduce burnout among nurses. Int Nurs Rev 2010;57:485-492.
Tunç T. Doktor ve hemşirelerde tükenmişlik ile rol çatışması ve rol belirsizliği arasındaki ilişki, Tez danışmanı; Doç. Dr. Rana Özen Kutanis, Özkan Matbaacılık, Ankara:2007.
Çalışkan Z. İş tatmini: Malatya’da sağlık kuruluşları üzerine bir uygulama. Doğu Anadolu Bölgesi Araştırmaları Dergisi 2005;4:9-18.
Demir N. Örgüt kültürü ve iş tatmini. Türmen Kitabevi, İstanbul 2007;197-279.
Erçevik R. Hemşirelerde işe bağlı gerginlik, tükenmişlik düzeyleri ve etkileyen faktörler. Haliç Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Danışman: Yard. Doç. Dr. Nefise Bahçecik. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul:2010.
Güleç D. Rotasyon İle Çalışan Hemşirelerde İş Doyumunun Belirlenmesi. Marmara Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul: 2009
Kebapcı A, Akyolcu N. Acil birimlerde çalışan hemşirelerde çalışma ortamının tükenmişlik düzeylerine etkisi. Türkiye Acil Tıp Dergisi 2011;11:59-67.
Keskin G, Yıldırım GÖ. Hemşirelerin Kişisel Değerlerinin ve İş Doyumlarının İncelenmesi. Ege Üniversitesi Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi 2006;22:119-133.
Sinat Ö. Psikiyatri Kliniklerinde Çalışan Hemşirelerde Tükenmişlik Düzeyinin Araştırılması, İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Psikiyatri Hemşireliği ABD, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul:2007.
Altuğ İY, Susur A, Keskin S, Balcı Y, Seber G. Osmangazi Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde çalışan hekimlerde tükenmişlik düzeyleri, Osmangazi Tıp Dergisi 2006;28:91-101.
Arcak R, Kasımoğlu E. Diyarbakır merkezdeki hastane ve sağlık ocaklarında çalışan hemşirelerin sağlık hizmetlerindeki rolü ve iş memnuniyetleri. Dicle Tıp Dergisi 2006;33:23-30.
Ebrinç S, Açıkel C, Başoğlu C, Çetin M, Çeliköz B. Yanık merkezi hemşirelerinde anksiyete, depresyon, iş doyumu, tükenme ve stresle başa çıkma: karşılaştırmalı bir çalışma. Anadolu Psikiyatri Dergisi 2002;3:162-168.
