Öz
Amaç
Tütün kullanımı önlenebilir ölüm nedenlerinden en önemlisi olup, ülkemizde ve dünyada halen büyük bir halk sağlığı problemi olmaya devam etmektedir. Bu çalışmada amacımız; sigara bırakma polikliniğine başvuran hastalarımızın rutin muayenesinde bakmış olduğumuz Fagerström nikotin bağımlılık testi (FNBT) skoru, depresyon-anksiyete-stres (DASS-21) skoru, ekspiryum havasındaki karbonmonoksit (CO) düzeyleri ve kontroldeki ppm düzeyi değişimini incelemektir.
Yöntem
Bu retrospektif kesitsel çalışmaya, sigara bırakma polikliniğine başvurup izlem kaydı bulunan tüm hastalar dahil edildi. Polikliniğimize başvuru esnasında sorgulanan sigara kullanım paket yılı, DAS skoru, tütün bağımlılığı tedavisi izlem sistemi kaydı sırasında elde edilen FNBT skoru, piCO Smokerlyzer ile ölçülen ekspiryum havasındaki CO düzeyleri geriye dönük olarak hasta dosyaları üzerinden taranmıştır. İstatistiksel analizde SPSS-20 paket programı kullanılmıştır. p<0,05 değeri istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir.
Bulgular
İzlem sürecinde katılımcıların %76’sı (n=76) sigarayı bıraktı. Bırakma oranı cinsiyetle anlamlı fark göstermedi; ancak erkeklerde paket yılı ve başvuru CO düzeyi anlamlı şekilde daha yüksekti (p<0,05). Yapılan Pearson korelasyon testinde FNBT ile stres, depresyon ve anksiyete skorları arasında anlamlı pozitif korelasyon bulunmuştur. Yaş ile paket/yıl arasında güçlü pozitif korelasyon olmasına karşın; yaş ile başvuru esnasındaki ppm/karboksihemoglobin düzeyleri arasında zayıf negatif korelasyon saptanmıştır. Yüksek bağımlı grupta paket-yıl değeri ortalaması daha yüksek bulunmuştur.
Sonuç
CO dokulara bağlanan oksijen miktarını azaltan toksik bir gazdır. Sigara bırakma tedavisi, ekspiryumdaki CO ölçümüyle kolay, hızlı ve invaziv olmayan şekilde izlenebilir. Bulgularımız, ekspiryum havasındaki CO düzeyinin nikotin bağımlılığı ve psikolojik durum hakkında dolaylı bilgi verebileceğini göstermektedir. Sigara bırakma tedavisi başarısını etkileyen faktörlerin daha net bir şekilde ortaya konabilmesi için çok merkezli geniş katılımlı araştırmalara ihtiyaç vardır.
Anahtar Kelimeler:
Anahtar kelimeler: Karbonmonoksit, sigara bırakma, sitizin
Kaynaklar
1Tütün ve Tütün Mamulleri Daire Başkanlığı. Yıllar itibarıyla sigara iç satışı (1925–2024) [Internet]. Ankara: Tarım ve Orman Bakanlığı; [erişim tarihi:2025 Mayıs 25]. Erişim adresi:https://www.tarimorman.gov.tr/TADAB/Menu/22/Tutun-Ve-Tutun-Mamulleri-Daire-Baskanligi
2T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. 2024-2028 Tütün kontrolü strateji belgesi ve eylem planı [Internet]. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı; 2024 [erişim tarihi 2025 Mayıs 25]. Erişim adresi:https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/Yayinlarimiz/Eylem_Planlari/2024-2028_Tutun_Kontrolu_Strateji_Belgesi_ve_Eylem_Plani.pdf
3WHO report on the global tobacco epidemic, 2023 protect people from tobacco smoke fresh and alive Executive summary [Internet]. 2023. Available from:https://www.who.int/publications/book-orders.
4Tütün Bağımlılığı. [Internet]. 2025 [erişim tarihi 2025 Mart 11]. Erişim adresi:https://www.yesilay.org.tr/tr/bagimlilik/tutun-bagimliligi
5Karaözlü B, Karalezli A, editörler. Göğüs hastalıkları: Bölüm 14: Tütün kontrolü. İstanbul: Türkiye Solunum Araştırmaları Derneği; 2013.
6Chang CM, Corey CG, Rostron BL, Apelberg BJ. Systematic review of cigar smoking and all cause and smoking related mortality. BMC Public Health. 2015;15:390.
7T.C. Sağlık Bakanlığı. Sağlık çalışanları için karbonmonoksit zehirlenmeleri eğitim kitapçığı. [Internet]. 2016. Erişim adresi:https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/cevre-sagligi-db/Dokumanlar/Sunumlar/CO_Saglik_Calisanlarina_Yonelik_Egit_Seti.pdf
8Heatherton TF, Kozlowski LT, Frecker RC, Fagerström KO. The Fagerström test for nicotine dependence: a revision of the Fagerstrom tolerance questionnaire. Br J Addict. 1991;86(9):1119-1127.
9Middleton ET, Morice AH. Breath carbon monoxide as an indication of smoking habit. Chest. 2000;117:758-763.
10Benowitz NL. Neurobiology of nicotine addiction: implications for smoking cessation treatment. Am J Med. 2008;121(4 Suppl 1):S3-S10.
11Duru Çetinkaya P, Arslan F. Türk Toraks Derneği tütün ürünleri ve nikotin bağımlılığında tanı ve tedavi uzlaşı raporu [Internet]. 2025. Erişim adresi:https://www.toraks.org.tr/site/sf/k/2025/04/735605b126d09929dfb6fc9c4e94f8321c47a54176b4b999c30c9c80e9ba02df.pdf
12Yılmaz O, Boz H, Arslan A. The validity and reliability of depression stress and anxiety scale (DASS-21) Turkish short form. Research of Financial Economic and Social Studies. 2017;2(2):78-91.
13Avcu B, Ulubaba Z, Ünlü UE, Ünlü N, Türkmenoğlu S, Unal MN, et al. Relationships between smoking and sleep quality, depression, and anxiety among medical students: a cross-sectional study in Türkiye. Turk J Tob Control. 2025;5(1):10-22.
14Xiong H, Ma F, Tang D, Liu D. Correlations among nicotine dependence, health-related quality of life, and depression in current smokers: a cross-sectional study with a mediation model. Front Psychiatry. 2024;15:1455918.
15Hu Z, Cui E, Chen B, Zhang M. Association between cigarette smoking and the risk of major psychiatric disorders: a systematic review and meta-analysis in depression, schizophrenia, and bipolar disorder. Front Med (Lausanne). 2025;12:1529191.
16Kızıltaş Ö. New medical treatment for smoking cessation in Türkiye: cytisine. Journal of Dependence. 2025;26(2):274-276.
17Santos UP, Gannam S, Abe JM, Esteves PB, Filho MF, Wakassa TB, et al. Emprego da determinação de monóxido de carbono no ar exalado para a detecção do consumo de tabaco *. J Pneumol. 2001;27(5):231-236. Portuguese.
18Chatkin J, Fritscher L, de Abreu C, Cavalet-Blanco D, Chatkin G, Wagner M, et al. Exhaled carbon monoxide as a marker for evaluating smoking abstinence in a Brazilian population sample. Prim Care Respir J. 2007;16(1):36-40.
19Vyshnavi SB, Shanthi M, Divya VC, Ganesh C, Gupta S, Jayavardhan K. Measurement of exhaled carbon monoxide levels in patients visiting to dental hospitals. Journal of Indian Academy of Oral Medicine and Radiology. 2024;36(3):292-296.
20Shahbaz S, Nandedkar M. SA A, SS P, DN P. Evaluation of exhaled carbon monoxide levels in smokers and non-smokers-a comparative study. J Dental Sci. 2023;8(2):1-5.
21Sugavanesh P, Pushpanjali K. Nicotine dependence, its risk indicators, and exhaled carbon monoxide levels among the smokers in Bengaluru, India. Indian J Community Med. 2018;43(3):220-223.
22Kutlu R, Demirbaş N, Yazıcı T, Karaoğlu N. Evaluation of the effects of psychological addiction and smoking urge on the success of smoking cessation. Selcuk Med J. 2021;3(37):231-237.
23Babaoğlu E, Karalezli A, Er M, Hasanoğlu HC, Öztuna D. Exhaled carbon monoxide is a marker of heavy nicotine dependence. Turk J Med Sci. 2016;46(6):1677-1681.
24Çelepkolu T. The relationship between nicotine dependence level and age-gender among the smokers: Diyarbakir sample. Dicle Medical Journal. 2014;41(4):712-716.
25Bohadana A, Nilsson F, Rasmussen T, Martinet Y. Gender differences in quit rates following smoking cessation with combination nicotine therapy: influence of baseline smoking behavior. Nicotine Tob Res. 2003;5(1):111-116.
26Kapusta ND, Pietschnig J, Plener PL, Blüml V, Lesch OM, Walter H. Does breath carbon monoxide measure nicotine dependence? J Addict Dis. 2010;29(4):493-499. Erratum in: J Addict Dis. 2011;30(1):89.
27Zarghami M, Taghizadeh F, Sharifpour A, Alipour A. Efficacy of smoking cessation on stress, anxiety, and depression in smokers with chronic obstructive pulmonary disease: a randomized controlled clinical trial. Addict Health. 2018;10(3):137-147.
28Emre N, Topal K, Bozkurt N, Topaktas E. Mental health screening and increased risk for anxiety and depression among treatment-seeking smokers. Tob Induc Dis. 2014;12(1):20.
29Redondo-Sendino Á, Guallar-Castillón P, Banegas JR, Rodríguez-Artalejo F. Gender differences in the utilization of health-care services among the older adult population of Spain. BMC Public Health. 2006;6:155.
